Dikkat Eksikliği Nedir?
Halk arasında “dikkat eksikliği” denildiğinde genellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) akla gelir. DEHB olan çocuklar, dikkatlerini uzun süre bir noktada tutmakta zorlanırlar, dürtüsel davranışlar gösterebilirler ve bazen aşırı hareketli olabilirler. Bu durum, beynin dikkat ve dürtü kontrolüyle ilgili işleyişinden kaynaklanan nörolojik bir farklılıktır. Dikkat eksikliği, çocuğun bilerek ya da isteyerek yaptığı bir şey olmayıp, kontrol etmekte güçlük yaşadığı bir durumdur.
Zeka ve Dikkat Arasındaki İlişki
Çocuklarda zeka ve dikkat iki ayrı alandır. Bir çocuğun dikkat sorunları yaşaması, onun zekâ seviyesinin düşük olduğu anlamına gelmez. Hatta çok zeki çocuklar bile derslerde veya günlük işlerde dalgınlık yaşayabilir. Bazı ebeveynler, dikkatini toparlayamayan çocuğun tembel veya yetersiz olduğunu düşünebiliyor. Oysa zeka (öğrenme ve akıl yürütme kapasitesi) farklı, dikkat becerisi farklı bir konudur. Dikkat eksikliği yaşayan bir çocuk son derece zeki olabilir; ancak dikkatini sürdüremediği için bu potansiyelini tam gösteremiyor olabilir. Tam tersine, çok hareketli ve dikkati dağınık bir çocuğun “aslında çok zeki olduğu için sıkıldığı” yönünde bir yanılgı da olabiliyor. Gerçekte, üstün zekalı çocuklar müfredatı kolay bulduklarında sıkılıp derste ilgilerini kaybedebilirler; fakat bu durum onların davranışını DEHB ile karıştırmamıza yol açmamalıdır. Yani yüksek zekâ da odaklanma sorunu yaratabilir, düşük zekâ da – fakat çoğu zaman dikkat sorununun zekâ ile doğrudan bir bağlantısı yoktur.
Yanlış Anlamaların Önüne Geçmek
Ebeveynler ve öğretmenler için önemli olan, dikkat sorunu ile öğrenme kapasitesini doğru değerlendirmektir. Eğer çocuğunuz ödev yaparken veya ders dinlerken çok çabuk dağılıyorsa, bunun sebebi motivasyon eksikliği mi, öğrenme güçlüğü mü yoksa gerçek bir dikkat bozukluğu mu, bunu anlamaya çalışmak gerekir. Zeka düzeyi normal veya yüksek olan pek çok çocukta da dikkat dağınıklığı yaşanabilir; bu onların “anlamıyor” veya “yapamıyor” olduğunu göstermez, sadece çalışma şeklini uyarlamak gerektiğine işaret eder. Bu nedenle çocuğun akademik performans düşüklüğünü hemen zekâ ile ilişkilendirmek yerine, dikkat, motivasyon, öğrenme stili gibi diğer etkenleri göz önünde bulundurmak gerekir. Gerekirse bir uzmana danışarak değerlendirme yaptırmak en doğrusu olacaktır. Sonuç olarak, dikkat eksikliği ile zekâ farklı kavramlardır ve birbirine karıştırılmamalıdır. Her çocuk kendi güçlü ve zayıf yönleriyle bir bireydir; doğru destekle dikkat sorunu olan çocuklar da başarılı ve mutlu bireyler olarak gelişebilirler.
